مؤسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان
اهدایی ها
پشتیبان فرهنگى
گردآورى منابع اطلاعاتى در زمینهى فرهنگ و ادبیات کودکان و نوجوانان ایران کارى است گسترده، با حوزه موضوعى متنوع. براى پوشش کامل این حوزه در همه ى این زمینهها چه از جنبهى اجتماعى، اقتصادى، سیاسى، و چه از جنبهى هنرى، روانشناسى، آموزش و پرورش، نیاز به شناسایى تمامى شخصیتها، سازمانها، منابع مکتوب، منابع دیداری- شنیدارى و اشیا و تجهیزاتى داریم که در دوره هاى گوناگون به سبب نیاز زیستى، اجتماعى، فرهنگى و ادبى و هنرى کودکان و نوجوانان ایران مطرح و یا تولید شده اند. بسیارى از این منابع به دلیل ناشناختگى ارزش اطلاعاتى آنها در این حوزه، تاکنون به طور کامل و در یک جا شناسایى و ذخیره نشده اند. برخى از این منابع در پستوى خانهها با هویتى بى ارزش، کم ارزش و در بهترین حالت به عنوان میراث خانوادگى از یادها رفته اند. انتظار کارشناسان موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان از شما به عنوان یک ایرانى علاقه مند به حوزه فرهنگ، هنر و ادبیات کودکان و نوجوانان ایران، کمک به گردآورى و اطلاع رسانى در این زمینه است.
به یاد داشته باشید:
اگر امروز صدها عنوان کتاب از فرهنگ و ادبیات مکتبخانهاى در آرشیو کتابخانه موسسه تاریخ ادبیات کودکان موجود است.
اگر بسیارى از نوارهاى قصه و صفحهها گرامافون کودکان و نوجوانان دسترس پذیر شده است،
اگر بسیارى از اسناد شکلگیرى و گسترش نهادهاى ادبیات کودکان مانند شوراى کتاب کودک و کانون پروررش فکرى کودکان و نوجوانان طبقهبندى شده است.
اگر بازیچهها و اسباب بازیها و پوشاک کودکان و نوجوانان در دورههاى گوناگون تاریخى شناسایى یا آرشیو شدهاند،
اگر امکان دسترسى به بسیار از نشریههاى کودکان و نوجوانان در دهه هاى ۲۰ تا ۵۰ خورشیدی فراهم آمده است،
و اگر به بسیار از عکسها، تصویرها، سندها، کتابها، میکرو فیلمها، و فیلم استریپ دسترسى یا فتیم
سپاسگزار کسانى هستیم که با روى گشاده و دستان سخاوتمند به روشن شدن بخش هاى ناشناخته تاریخ فرهنگ و ادبیات کودکان و پر بار شدن این پژوهش و چاپ کتاب هاى مرجع «تاریخ ادبیات کودکان ایران»، ایجاد «بانک اطلاعات فرهنگ و ادبیات کودکان ایران» و «موزه فرهنگ و ادبیات کودکان ایران» کمک هاى ارزشمندى کردند.
بسیار فرهیختگانی که در طی سال های شکل گیری موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان با اهدا منابع نوشتاری، دیداری- شنیداری و غیره ما را کمک کرده اند، کسانی همچون: توران میرهادی، یحیی مافی، معصومه سهراب، ثریا قزل ایاغ، نوش آفرین انصاری، مهدی آذریزدی، توران اشتیاقی، مسعود میرعلایی، فاطمه مرتضایی فرد، آرسینه ماردیروسیان، جمشید دادجو، محبوب نور صالحی، گلی قاسملو، کامران ملک مطیعی، ماندانا رضوی زاده، ویدا قایینی، منوچهر معین افشار، کاوه داداش زاده، مهدی قایینی، مهدی پور عمرانی، پروین دولت آبادی، خانواده جعفر تجارتچی، خانواده محسن فارسی، مهرزاد نقیبی، محمد نژد جوادی پور، محمد زرقانی، خانواده پرویز شاه میر، ناهید جباری، خالق شهوق، بابک کرمی، حسین حاجی نوروز، فرنگیز حاجی سیاری، نفیسه نفیسی، علی بوذری، کوروش نوروز مرادی، افشین کریمی، هدیه انصاری، عیسی سجادی، شهرام پازوکی، آزیتا صمصامی، شهین دهقانی، ....
مجموعههای ویژه
مجموعه اهدایی زنده یاد مهدی آذریزدی
این مجموعه منحصر به فرد شامل ۱۰۵ جلد كتاب چاپ سنگی از ادبیات مكتبخانهای و كتابهای خواندنی كودكان و نوجوانان كه به بچهخوانی معروف بودند، و برخی ازاولین شمارههای ۸ عنوان نشریات قدیمی ویژه كودكان و نوجوانان است كه مهدی آذریزدی در سال ۱۳۷۷ به كتابخانه تحقیقاتی مؤسسه پژوهشی تاریخ ادبیات كودكان اهداء كرده است. مهدی آذریزدی در گفتوگویی با كارشناسان مؤسسه اشاره كرده است: "درست یادم نیست كه نخستین بار چه مطلبی را در كجا درباره ی مكتبخانه خواندهام. از آن به بعد تصمیم گرفتم این اطلاعات را گردآوری كنم. مدتی در جستوجو بودم تا همه كتابهای ورقی را بیابم. حتی بی آن كه كار دیگری داشته باشم تا قم و بازارچههای قدیمی شیراز و اصفهان هم به دنبال آنها رفتم. چون دیگر در تهران جز كتابهای ورقی شناخته شده چیزی در كتابفروشیها پیدا نمیشد. كم كم ۳۰-۲۰ تا از آنها را پیدا كردم و مدتی دلمشغولیم این شده بود كه آنها را در یك كتاب جمع كنم و مقدمهای برای مجموعه آنها بنویسم... مقدمهای كه برای كتاب نوشته بودم، حتی خودم را هم راضی نكرد و به هر حال موفق نشدم آرزویم را به سرانجام برسانم"....
از مجموعه این كتابها میتوان به عنوانهایی، همچون: موش و گربه، قصه شیخ ابوالپشم، هفت كتاب، جبرئیل جولا، ضامن آهو، دزد و قاضی، نان و حلوا، مناظره ادبی یا سماوریه، منظومه سماور، حسنین، عاق والدین، رستمنامه، شنگول و منگول، خاله سوسكه و آقا موشه، خروس و روباه، خاله قرباغه و عروسی لاك پشت، پیرمرد خاركش، مو و میش، عباس دوس، نان و سركه، شاهزاده هرمز، معراجنامه، چهار درویش، حكایت پیر و دلبر، مناظره جام و قلیان، و ... اشاره كرد.
و از نشریات میتوان جزوههای متنشر شده توسط انتشارات خاور با نام افسانه، مجله نور دانش برای فرزندان، دانشآموز، كیهان بچهها، تهران مصور كوچولوها، نغمه كودك، نوباوگان و نونهالان كه همگی از نشریات خاص كودكان هستند، نام برد.
انتشارات دادجو
جمشید دادجو در سال ۱۳۲۵ در تهران به دنیا آمد. او از نوجوانى با كار در چاپخانه و عرصه چاپ و نشر كتاب آشنا شد. دادجو در سال ۱۳۴۷ كار خود را با انتشار كتاب «الفبا را با نقاشى بیاموزیم» با تصویرگرى قدسى قاضى نور آغاز كرد.
كتابهاى این ناشر در سالهاى پیش از ۱۳۵۷، بیشتر داستان بودند. در میان كتابهاى ترجمه شده آثارى از ژول ورن، هانس كریستیان اندرسن، والت دیزنى، الكساندر دوما و لوئیس كارول به چشم مىخورد.
از مترجمانى كه در آن دوره با انتشارات دادجو همكارى داشتند مىتوان از قنبرعلى حبیبیان، ایرج كنعانى، حسن قربانى، محمد سلامت، صدیقه شریف، پوران نوربخش، مانا، عباس احمدى و بهروز انصافى نام برد. عروسكهاى كتابها از خمیر و پارچه ساخته مىشدند به همین سبب بیشتر این عروسكها در اثر مرور زمان از بین رفتهاند و دو عروسك كتاب تامبلینا (شستى) و صندلى موزیكال آن تنها بازماندگان این مجموعه هستند. انتشارات دادجو پس از انقلاب نیز به كار انتشار كتابهاى كودكان كماكان ادامه داده است.
جمشید دادجو از مجموعه آرشیو قدیمى انتشارات خود تعداد ۱۲۰ عنوان كتاب به كتابخانه تحقیقاتى مؤسسه پژوهشى تاریخ ادبیات كودكان اهدا كردهاند. دو عروسك كتاب «تامبلینا» (شستى) و صندلى موزیكال آن كه در جشنواره «كودك، تاریخ، زندگى» در مهر ماه سال ۱۳۸۲ در مجموعه كاخ موزه نیاوران به نمایش گذارده شده بود، نیز به مجموعه موزه فرهنگ و تاریخ ادبیات كودكان ایران این موسسه اهداء شد.
عروسکهاى نمایشی محبوب نورصالى
مهر ماه ۱۳۸۵ محبوب نورصالحى کتابدار فعال و باسابقه که در دههی ۴۰ و ۵۰ در کتابخانههاى مدارس فرهاد، مهران و مرکز کودکان تیزهوش با اجراى برنامههاى گوناگون، کودکان و نوجوانان را به خواندن کتاب تشویق مىکرد، شمارى از عروسکهاى دستساز خود را که در آن سالها براى برنامههاى کتابخوانى مدارس آماده کرده بود، برای نگهداری در موزه ی فرهنگ و تاریخ ادبیات کودکان ایران به موسسه پژوهشى تاریخ ادبیات کودکان اهدا کرد.
کامران ملک مطیعی
کامران ملک مطیعی از فعالان و دوستداران میراث فرهنگی ایران و از علاقمندان به تاریخ فرهنگ کودکی با بیش از ده کارتون بزرگ از اسباب بازی ها و کتاب های دوران کودکی خود به موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان آمد و آن ها را به موزه ای که در آینده تاسیس خواهد شد تقدیم کرد. شاید قابل تصور باشد گروهی که اکنون در موسسه درباره تاریخ دوران کودکی مطالعه و تحقیق می کنند تا چه حد از دریافت این اسباب بازی ها و کتاب های او که گنجینه ای از اسناد تاریخی هستند، شادمان و هیجان زده شده باشند. زیرا این بخش از اسباب بازی های کامران ملک مطیعی که مربوط به دهه ی ۴۰ و ۵۰ می شود و از کشورهای دیگری همچون ژاپن، ایتالیا، آمریکا، چین، روسیه و... وارد ایران شده اند، بخش تاریکی از مطالعات کودکی را که در موسسه در حال انجام است، روشن می کند. در مطالعات کودکی، تمامی جنبه های گوناگون زندگی کودکان قشرهای گوناگون جامعه در طول تاریخ مورد بررسی قرار می گیرد و اسباب بازی ها هم بخش مهمی از زندگی کودکان به شمار می آید.
اما آنچه بیش از خود اسباب بازی ها ما را شگفت زده کرد، حفظ این اسباب بازی ها تا به امروز است، آن هم در جعبه های خود، با نام و نشان کارخانه ها. که البته کامران ملک مطیعی نگه داری آن ها را مدیون مادرش است. در سال هایی که او دور از وطن درس می خوانده است، مادرش این دارایی دوران کودکی او و خواهرش را به بهترین شکل نگه داری کرده است.
کامران بدون هیچ چشمداشتی، تنها به سبب عشقی که به ثبت تاریخ زندگی مردم این سرزمین دارد، این گنجینه را به موسسه سپرده است، این مجموعه پس از بررسی به نام خانواده او و به ویژه مادربزرگ های او که این کتاب ها و اسباب بازی ها را برای او خریداری کرده اند در موسسه ثبت و آماده نمایش در موزه آینده فرهنگ و زندگی کودکان ایران خواهد شد.
مجموعه آرسینه ماردیروسیان
آرسینه ماردیروسیان دانش آموخته ی رشته روانشناسی عمومی از دانشگاه علامه طباطبایی است که از سال ۱۳۶۳ کار با کودکان را آغاز کرد. از جمله فعالیت های او می توان به تاسیس مهد کودک آرو برای کودکان ارمنی اشاره کرد که برای سال های متمادی یکی از بهترین مهدکودک ها در سطح شهر تهران بود.
او همچین با گروه های بررسی کتاب شورای کتاب کودک از سال ۱۳۶۴ همکاری داشت. در کنار این فعالیت ها او با آغاز به کار موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان به بخش ادبیات ارمنی در پروژه کتاب های "تاریخ ادبیات کودکان ایران" پیوست و به عنوان سرپرست این گروه به همکاری با موسسه پرداخت. در طی این سال ها همکاری ماردیروسیان با موسسه محدود به تهیه و تدوین اطلاعات در بخش ادبیات ارمنی نبود. او مجموعه ای زیبا از عکس ها، اسباب بازی ها، کتاب ها، نشریات و سندها یی که جمع آوری کرده بود در اختیار موسسه قرار داد. این مجموعه افزون بر بالا بردن دانش ما نسبت به فرهنگ و ادبیات ارامنه ایران ما را در دستیابی به اطلاعاتی در زمینه ی فرهنگ و ادبیات کودک ایرانی یاری رسانده است.
عروسکهای قدیمی خانواده قاسملو
در خانه زیبا و قدیمی اعتصام خلوت كه از دوره مظفرالدین شاه قاجار به جای مانده، دو اتاق است كه یكی اتاق قرآن نام دارد و دیگری اتاقى است كه در آن از ۴۵ سال پیش سفره حضرت رقیه گسترده شده است. معتقدان به صاحب سفره حضرت رقیه به نیت شفا و یا برآورده شدن آرزو و یا حل مشكلشان با نذر شیرینی، شكلات و یا اسباب بازی به این اتاق میآمدند. اسباب بازیهای اهدایی معمولا بعد از مراسم به رسم تبرك در سیسمونی مادری جوان قرار میگرفته و یا به كودكی نیازمند به عنوان بازیچه اهداء میشده است. اما بخشی از این میراث كه گنجینه خاندان قاسملو به شمار میآید، هنوز در گوشهای از آن اتاق نگهداری میشود. برگزار کننده این مراسم منیژه آقاشاهی همسر آقای قاسملو زنی فرهیخته و تحصیل كرده بود. او که از سال ۱۳۲۴ به استخدام آموزش و پرورش درآمد و سالها دبیر و مدیر مدرسه (كودكستان- دبستان) هایده تهران بود، در بهار ۱۳۸۲ در تهران درگذشت. پس از او فرزندان او سودابه، گلی، فرزانه و فرامرز قاسملو چراغ آن خانه را روشن نگاهداشتهاند. گلی قاسملو پس از آشنایی با موسسه و فعالیتهای آن، به این اندیشید که شاید جایی بهتر از موزه آینده کودکان ایران برای نگهداری این عروسکها نباشد و به همین سبب شماری از آنها را به موسسه اهدا کرد.
